Shiitake, maitake i reishi to nazwy grzybów, które w Azji są uważane za rośliny podnoszące odporność organizmu, obniżające stężenie cholesterolu, mające działanie przeciwzakrzepowe i wspomagające leczenie nowotworów. W Europie są mało znane i rzadko stosowane, dlatego warto poznać ich właściwości.

SHIITAKE

Europejskie nazwy tego grzyba to twardziak jadalny lub twardnik japoński. Ponieważ pochodzi ze wschodniej Azji – rośnie na terenie Chin, Japonii, Korei oraz Indii – dlatego powszechnie rozpoznawany jest pod nazwą „shiitake”. Uprawiany jest jednak na całym świecie. Co ciekawe: shiitake to drugie, zaraz po pieczarkach, najpopularniejsze grzyby świata.

Jakie składniki odżywcze znajdziemy w shiitake?

W 100 g wysuszonego grzyba shiitake znajduje się: 68-78% węglowodanów (przede wszystkim tych złożonych),14-18% białka, 5-8% tłuszczu oraz 4-7 % błonnika. Na szczególną uwagę zasługuje zawartość białka: owocniki shiitake zawierają 15 z 20 aminokwasów białkowych, w tym 6 z 8 egzogennych – czyli tych, których organizm nie wytwarza samodzielnie. Przy czym w porównaniu z innymi gatunkami grzybów, charakteryzują się one wysoką zawartością leucyny i fenyloalaniny.

Główne składniki witaminowe i mineralne grzybów shiitake

Shiitake odznaczają się bardzo wysoką zawartością obniżającego poziom ciśnienia potasu – 3155 mg (w 100 g suchej masy), co stanowi aż 158% tzw. Referencyjnych Wartości Spożycia (RWS). Mają też dużo kojącej nerwy niacyny (witaminy B3) – 31 mg (w 100 g suchej masy), co daje nam 194% RWS. Jest w nich także dużo kwasu foliowego, witaminy D2, cynku, miedzi i magnezu.

Jednak grzyby shiitake wyróżniają się przede wszystkim zawartością substancji o nazwie lentinan (to polisacharyd), która, jak wykazują badania, wzmacnia układ odpornościowy i wykazuje działanie przeciwnowotworowe.

Właściwości grzybów shiitake

Wzmacniają odporność

Lentinan wykazuje właściwości immunomodulujące. Potrafi aktywować komórki odpornościowe – limfocyty, makrofagi, komórki NK, których pobudzenie wpływa m.in. na wzrost i różnicowanie innych komórek odpornościowych.

Mogą mieć działanie przeciwnowotworowe

Lentinan aktywuje specyficzne komórki odpornościowe, które łącząc się z antygenami na powierzchni komórek nowotworowych, prowadzą do ich dezaktywacji oraz zahamowania namnażania się. Poza tym: badania przeprowadzone wśród osób z rakiem żołądka i jelita grubego wykazały, że suplementowanie lentinanu w czasie chemio- lub radioterapii, może zmniejszać skutki uboczne tych terapii.

Obniżają poziom cholesterolu

Zawarta w shiitake erytadeina, należąca do alkaloidów, wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu. Prawdopodobnie oddziałuje ona na metabolizm fosfolipidów wątrobowych (fosfatydylocholiny i fosfatydyloetanoloaminy), wpływając na zmianę ich wzajemnych stosunków. Wpływa to stabilizująco na błony komórkowe, a pośrednio również na przyspieszony rozkład i wydalanie cholesterolu. Uważa się, że erytadeina wykazuje również właściwości obniżające poziom trójglicerydów oraz obniżające poziom ciśnienia krwi .

Pozytywnie wpływają na mineralizację kości

Ekstrakt wodny z shiitake wpływa na mineralizację kości; indukuje bowiem ekspresję genów odpowiedzialnych za absorpcję wapnia w dwunastnicy i jego reabsorpcję w nerkach.

Działają przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie

W badaniach in vitro zaobserwowano, że ekstrakt z grzybni shiitake w stężeniu min. 10 mcg/ml blokował namnażanie się wirusa HIV w zdrowych komórkach oraz powstawanie zmian degeneracyjnych w komórkach pod wpływem wirusa. Z kolei lentionina, związek zawierający siarkę, wykazuje właściwości przeciwbakteryjne przeciwko niektórym bakteriom gram dodatnim (np. Bacillus subtilusStreptococcus ssp.; paciorkowce) oraz gram ujemnym (np. PrevotellaPorphyromonas).

MAITAKE

W nazewnictwie europejskim grzyb maitake to żagwica listkowata. Pochodzi z Chin, ale uprawiany jest także w Japonii (gdzie nazywany jest „tańczącym grzybem”, co ma związek z legendą, że ludzie odkrywszy jego lecznicze właściwości tańczyli z radości) oraz Ameryce Północnej i Europie.

Jakie składniki odżywcze znajdziemy w maitake?

W 100 g wysuszonego grzyba maitake znajduje się: 59% węglowodanów, 21% białka, 10% błonnika i 3% tłuszczów.

Główne składniki aktywne grzybów maitake

Maitake są bogatym źródłem polifenoli w tym: pirogalolu, kwasu prokatechinowego, kwasu kawowego, kwasu kumarowego, hesperydyny, mirycetyny, naringeniny, kemferolu.

Właściwości grzybów maitake

Wzmacniają odporność

W badaniu na modelu laboratoryjnym zaobserwowano, że ekstrakt maitake, a w szczególności z maitake i shiitake jednocześnie, wpływa na zwiększenie

we krwi ilości monocytów i neutrofili. Monocyty to komórki odpornościowe, które przechodzą z krwi do tkanek, gdzie przekształcają się w makrofagi. Neutrofile natomiast wychwytują i niszczą obce antygeny w tym patogenne bakterie, wirusy i grzyby. Połączenie suplementacji ekstraktu shiitake i maitake aktywuje również komórki NK (naturalni zabójcy), których zadaniem jest niszczenie obcych komórek.

Mogą mieć działanie przeciwnowotworowe

Dzięki obecności beta-glukanów grzyby maitake mogą aktywować cytotoksyczne komórki T (limfocyty Tc), które po przyłączeniu do komórek NK są „przyciągane” przez wyspecjalizowane receptory obecne na powierzchni komórki nowotworowej. W wyniku tego połączenia może dojść do śmierci (apoptozy) komórki nowotworowej . Maitake mogą być ponadto – podobnie jak shiitake – wykorzystywane jako składnik diety łagodzący skutki uboczne chemioterapii.

Zaobserwowano również, że w warunkach in vitro łączne podawanie polisacharydów z maitake i witaminy C w znaczącym stopniu hamuje proliferację nowotworowych komórek wątroby. W tym przypadku ważny jest efekt synergii. Łączne podawanie obu składników silniej blokuje dzielenie się komórek nowotworowych niż podawanie ich osobno.

Wpływają na układ sercowo-naczyniowy

W badaniu na myszach zaobserwowano, że dodawanie do ich diety grzyba maitake, przy jednoczesnym spożyciu cholesterolu na poziomie 1%, po 4 tygodniach suplementacji istotnie wpłynęło na obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz trójglicerydów we krwi, w porównaniu do grupy spożywającej pożywienie z 1-proc. zawartością cholesterolu, ale bez dodatkowej suplementacji maitake.

Regulują poziom glukozy

Alfa-glukan zawarty w maitake posiada właściwości hipoglikemiczne, a ponadto wpływa na obniżenie poziomu trójglicerydów, cholesterolu oraz wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, równocześnie zwiększając wrażliwość tkanek na insulinę, co ma znaczenie w zmniejszeniu stężenia glukozy. Dodatkowo – dzięki antyoksydacyjnym właściwościom składników maitake – dochodzi do zmniejszenia utleniania lipidów oraz zwiększenia aktywności enzymów antyoksydacyjnych, co pomaga w zachowaniu prawidłowych funkcji trzustki (w tym wydzielania insuliny), szczególnie w przypadku narażenia na czynniki wywołujące jej uszkodzenie.

Działają przeciwzapalnie i przeciwwirusowo

W warunkach słabej aktywności układu odpornościowego maitake mogą pobudzać go do działania, natomiast w przypadku zbyt wysokiej jego aktywności, np. przedłużającego się stanu zapalnego, hamować jego aktywność. W warunkach in vitro wykazują właściwości przeciwko wirusowi grypy typu B oraz wirusowi HIV.

Mają właściwości przeciwutleniające

Obecny w maitake związek zawierający siarkę – ergotioneina – ma silne właściwości przeciwutleniające przez co zapewnia ochronę komórkową przed stresem oksydacyjnym. Z kolei zawartość polisacharydów, dzięki którym możliwe jest wychwytywanie wolnych rodników powstałych w wyniku wnikania promieni UV, może korzystnie wpływać na kondycję skóry.

REISHI

Grzyby znane w Japonii jako reishi, w Chinach nazywane są lingzhi, co symbolizuje połączenie duchowej mocy i nieśmiertelności. Ich łacińska nazwa to Ganoderma lucidum, a polska – lakownica żółtawa, choć używane są także: huba lakierowana, lśniak połyskliwy (ze względu na „polakierowany” wygląd). Grzyb ten rośnie na wszystkich kontynentach poza Antarktydą. W Polsce jest dość rzadki i znajduje się na liście gatunków zagrożonych. Od dziesięcioleci jest również uprawiany, m.in. w bioreaktorach, na kłodach drewna, trocinach lub ziarnach. Surowiec zielarski stanowi grzybnia, zarodniki lub owocniki.

Jakie składniki odżywcze znajdziemy w reishi?

W 100 g wysuszonego grzyba reishi znajduje się: 52 g błonnika (przede wszystkim beta-glukanów, które mają wpływ na poziom cholesterolu i glukozy we krwi, zwiększenie odporności, jak też usprawnienie syntezy DNA i RNA oraz białek w wątrobie, szpiku kostnym i krwi), 26 g białka, 13 g węglowodanów oraz 3 g tłuszczów.

Główne składniki witaminowe i mineralne grzybów reishi

Grzyb reishi zawiera ok. 400 związków bioaktywnych. W 100 g suchej masy znajduje się 26 mg miedzi, co stanowi aż 260% Referencyjnych Wartości Spożycia (RWS), 22 mg manganu, co pokrywa dzienne spożycie w 110% oraz 225 mg fosforu, zapewniającego 32% RWS. Ponadto obfituje w żelazo, potas i siarkę, a także w witaminy z grupy B, witaminę D (ergosterol) oraz witaminę K.

Właściwości grzybów reishi

Wpływają na ciśnienie krwi

Składniki reishi wpływają na rozszerzenie naczyń krwionośnych i tym samym zwiększenie przepływu krwi, dzięki czemu poprawia się dotlenienie mięśnia sercowego. Rozszerzenie światła naczyń krwionośnych powoduje bowiem, że krew z mniejszą siłą napiera na ścianki naczyń, a to oznacza obniżenie ciśnienia tętniczego krwi. Wydaje się jednak, że ekstrakt z reishi nie ma wpływu na ciśnienie krwi u osób, u których jest ono prawidłowe.

Wpływają na poziom cholesterolu, trójglicerydów oraz poziom glukozy we krwi

Wyniki badania sugerują, że suplementacja grzybami reishi zmniejsza poziom trójglicerydów w surowicy o 48%, cholesterolu całkowitego o 41%, „złego” cholesterolu frakcji LDL o 46% oraz zwiększa poziom „dobrego” cholesterolu HDL o 81% w porównaniu do osób z cukrzycą, nie stosujących suplementacji. Podawanie reishi może także wpłynąć na regenerację i namnażanie się komórek beta trzustki, które są odpowiedzialne za wydzielanie insuliny – hormonu obniżającego poziom glukozy we krwi (wynika to m.in. z jej właściwości przeciwutleniających).

Wzmacniają układ odpornościowy

Dzięki zawartości beta-glukanów – których receptory znajdują się na powierzchni leukocytów, monocytów i makrofagów – reishi wpływa na uruchomienie mechanizmów obronnych organizmu i uwolnienie cytokin m.in. interferonu (białko wydzielanie w odpowiedzi na obecność patogenów) oraz iterleukin (białek aktywujących limfocyty T i komórki NK). Działanie to ma na celu m.in. niszczenie bakterii, wirusów czy drożdży. Co ważne: funkcjonowanie układu immunologicznego jest istotne nie tylko dla niszczenia patogenów, ale również w odniesieniu do namnażania się nieprawidłowych komórek.

Podnoszą wytrzymałość

Dzięki swoim właściwościom antyoksydacyjnym oraz zwiększającym przepływ krwi, grzyby reishi mogą być wykorzystane jako element diety służący zwiększeniu zdolności wytrzymałościowych organizmu i ochronie przed nadmiernym wyczerpaniem. Intensywna aktywność fizyczna jest czynnikiem wywołującym stres oksydacyjny w organizmie, a składniki reishi mogą usprawniać regenerację tkanek, uszkodzonych w wyniku działania wolnych rodników. Wpływ reishi na rozszerzenie naczyń krwionośnych i usprawnienie przepływu krwi, może zwiększać możliwości organizmu do utrzymania wydolności na wysokim poziomie.

Poprawiają pamięć

Dzięki działaniu przeciwutleniającemu grzyby reishi mogą pełnić funkcję ochronną w stosunku do komórek nerwowych w hipokampie (struktura w płacie skroniowym mózgu odpowiedzialna m.in. za pamięć długotrwałą i przestrzenną), wspomagając tym samym funkcje poznawcze w tym zdolność zapamiętywania.

Chronią komórki wątroby

Składniki grzybów reishi mogą wykazywać działanie ochronne na komórki wątroby, co przejawia się utrzymaniem prawidłowych wartości enzymów wątrobowych (ASPAT i ALAT). Działanie to zawdzięczają m.in. właściwościom antyoksydacyjnym, które prowadzą do utrzymania równowagi między utleniaczami a przeciwutleniaczami. Zapewnia to wątrobie większą ochronę przed toksycznymi czynnikami, które mogą wywoływać stres oksydacyjny. Składniki zawarte w grzybie mogą ponadto hamować proces włóknienia (zastępowania komórek wątroby tkanką łączną, co upośledza funkcje tego narządu) wątroby poprzez zmniejszenie produkcji kolagenu i zwiększenie aktywności enzymu, który go rozkłada.

Interakcje shiitake, maitake, reishi z lekami i ziołamiMoże nasilać działanie leków ( warfaryna) i ziół o właściwościach przeciwzakrzepowych (czosnek, imbir, miłorząb, żeń-szeń koreański, kurkuma, arnika, arcydzięgiel, anyż, goździki, szałwia czerwona, kasztanowiec, koniczyna czerwona), co może zwiększać ryzyko krwawienia.

Może nasilać działanie leków i ziół obniżających ciśnienie (koci pazur, koenzym Q10, olej rybi, L-arginina, pokrzywa, teanina, kolcowój), co może zwiększać ryzyko niedociśnienia.

Może wzmacniać działanie leków i ziół obniżających poziom glukozy we krwi (kozieradka, żeń-szeń koreański, żeń-szeń syberyjski), co zwiększa ryzyko hipoglikemii.

Źródło: https://solgar.pl/leksykon/shiitake-maitake-i-reishi